علم تنزيلى ر . ك : قطع تعبدى علم جعلى ر . ك : قطع تعبدى علم جنس اسم براى يك ماهيت به لحاظ تعيّن آن در ذهن علم جنس ، لفظى است كه براى طبيعت و ماهيت به لحاظ حضور و تعين يافتن آن در ذهن وضع شده است ، مثل : لفظ « اسامه » كه براى ماهيت اسد به قيد معهود بودن آن در ذهن وضع شده است ، و نيز مثل : « ثعاله » كه علم است براى جنس ثعلب . هرچند علم جنس نيز مانند اسم جنس معرفه نيست ، ولى با لفظ آن ، مانند معرفه رفتار مىشود ؛ به بيان ديگر ، تعريف لفظى دارد ، مانند مؤنث لفظى كه در معنا مؤنث نيست ، اما در لفظ با آن معامله تأنيث مىشود . نكته : فرق ميان علم شخص و علم جنس آن است كه علم شخص براى ماهيت به قيد تشخص خارجى وضع شده ، اما علم جنس براى ماهيت به قيد تشخص ذهنى وضع شده است . نيز ر . ك : اسم جنس . خمينى ، روح اللّه ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص ( 530 - 529 ) . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 3 ، ص 689 . شيرازى ، محمد ، الاصول ، ج 5 ، ص 61 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 195 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص 393 . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 2 ، ص 579 . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 353 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 9 ، ص 25 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 3 ، ص 531 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ج 1 ، 2 ، ص 222 . علم حقيقى ر . ك : قطع وجدانى علم دستور استنباط ر . ك : اصول فقه ( حوزه اصلى ) علم شرعى ر . ك : قطع تعبدى علم صغير ر . ك : علم اجمالى صغير علم صفتى موضوعى ر . ك : قطع موضوعى وصفى علم طريقى ر . ك : قطع طريقى علم عادى ر . ك : قطع عرفى علم عرفى ر . ك : قطع عرفى علم عقلى ر . ك : قطع وجدانى علم موضوعى ر . ك : قطع موضوعى علم موضوعى صفتى ر . ك : قطع موضوعى وصفى علم وجدانى ر . ك : قطع وجدانى علو بلندى مقام ، از قيود مورد اختلاف براى تحقق امر علوّ ، به معناى بلندى مقام است . برخى از اصوليون در امر كردن از طريق ماده امر و در نهى نمودن از طريق ماده نهى ، علو را شرط دانسته و معتقدند آمر هنگام دستور دادن بايد نسبت به مأمور ، بزرگى و رفعت مقام داشته باشد ، و گرنه امر محقق نمىشود . علو و رفعت مقام ، گاهى حقيقى است ، مثل علو خداوند نسبت به بندگان ، و گاهى اعتبارى و قراردادى است ، مثل علو رئيس اداره بر كاركنان ديگر . برخى از اصولىها اعتقاد دارند علو ، امرى اعتبارى بوده و منشأ عقلايى دارد و به لحاظ زمان و مكان ، اختلاف پيدا مىكند و معيار آن ، نفوذ كلمه ، سلطه و اعمال قدرت بر مأمور است ؛ « 1 » بنابراين ، طلب و امر سلطان محبوس ، چون رفعت مقام ندارد ، امر محسوب نمىشود ، اما اگر سلطان در قصر خود امر نمايد ، امر او به دليل رفعت مقام وى ، امر محسوب مىشود . اصوليون درباره اعتبار علو و استعلا در امر ، نظريات متفاوتى ارائه داده‌اند : « 2 » 1 . وجود علو در تحقق امر ، كافى است ؛ 2 . وجود استعلا در تحقق امر ، كافى است ؛ 3 . علو و استعلا هر دو در تحقق امر ، تأثير دارد ؛ 4 . يكى از اين دو براى تحقق امر ، كافى است ؛ 5 . هيچ‌يك از اين دو در تحقق امر ، دخالت ندارد . نيز ر . ك : استعلا .

--> ( 1 ) . خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 239 . ( 2 ) . سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ج 1 ، 2 ، ص ( 51 - 50 ) .